Lista aktualności

Czas wyruszyć po wieńce

Spacer po lesie jest jak wyprawa po skarby. Można je znaleźć nie tylko latem czy jesienią, ale już na przełomie lutego i marca.

To właśnie o tej porze roku jelenie pozbywają się poroża. Gubione wiosną jelenie wieńce są nazywane zrzutami.

Mimo że te ozdoby wyglądają imponująco i mogłoby się wydać, że zwierzęta „budują" je latami, to do wymiany na nowszy model dochodzi każdej wiosny.

Jakie zmiany i procesy zachodzą w porożu, że byki jeleni każdego roku pozbywają się swojej ozdoby?

Proces zrzucania wieńca jest związany ze zmianami zachodzącymi w tkankach u podstawy poroża. W tkance kostnej tworzą się jamy, które z czasem się powiększają i w końcu poroże się odłamuje.

Wprawdzie podczas jego zrzucenia powstaje rana, ale szybko się zarasta i pokrywa skórą z delikatnymi włoskami.

Nowe poroże początkowo jest pokryte skórą, tzw. scypułem, który jest unaczyniony.  

Po czterech miesiącach skóra zaczyna wysychać, wtedy zwierzęta ścierają ją o krzewy i pnie drzew.

Tuż pod scypułem znajdują się naczynia krwionośne, to po nich na porożu są widoczne rowki. Poza tym w okresie wzrostu poroże jest bardzo unerwione, wrażliwe na bodźce i ból.

Z czasem, kiedy poroże zaczyna  kostnieć, nerwy zanikają.

Od momentu zrzucenia poroża do zakończenia jego wzrostu mijają ponad trzy  miesiące.  Podczas tych 100 dni tempo wzrostu jest zdumiewające, u niektórych gatunków jeleniowatych w ciągu doby może przyrosnąć nawet o 1,5 cm.

 

Taki świeżo „nałożony oręż" już po trzech miesiącach kostnieje. 

Pierwsze poroże wyrastające u młodego jelenia zwykle nie jest rozwidlone i tworzy tzw. szpice, dlatego też młode byki są nazywane szpicakami.

 

Dopiero, kiedy jeleń ukończy dwa lata zaczyna wykształcać poroże z prawdziwego zdarzenia, z licznymi odrostkami.

Jedna z ciekawostek dotyczy wagi poroża. Jak wynika z badań opisanych przez Zbigniewa Jaczewskiego w „Porożu jeleniowatych" poroże w ciągu roku może stracić nawet 7 proc. swojej pierwotnej masy. Kiedy jeszcze ozdobią głowę jelenia zawiera ono wodę, po zrzuceniu traci wodę. 

Co roku, jesienią odbywają się gody jeleni, czyli rykowisko. To wtedy byki chcą zdobyć uznanie łań. Ich największym atrybutem jest potężne poroże, dumnie noszone na głowie mniej więcej do końca lutego.

Po okresie godów „stary oręż" staje się zbędny, właśnie teraz jest najlepszy moment na jego poszukiwania w lesie.

Warto pamiętać, że poroże to nie rogi. Ich zbieranie jest dozwolone, jednak należy przestrzegać kilku podstawowych zasad:

W trakcie poszukiwań nie wolno płoszyć zwierząt, zmuszając jej do biegu, licząc że podczas ucieczki odpadnie stare poroże;
  należy także unikać ostoi zwierzyny i innych terenów objętych ochroną;

znalezione zrzuty poroża stają się własnością znalazcy.

Mimo że w polskich lasach cały czas przybywa zwierzyny, to znalezienie poroża wcale nie takie łatwe. Dlatego w trakcie spacerów po lesie warto uważnie się rozglądać, ponieważ jak mówią leśnicy „nagroda jest w zasięgu ręki".

Poroże jeleni to wspaniały dar lasu, który może być wykorzystany do wielu celów. Od ozdób, przez meble aż po dzieła sztuki. Jednym z nich jest z żyrandol wykonany z zrzutów poroża znajdujący się w kościele w Orzechowie na Warmii. W 2013 r. z okazji 100-lecia konsekracji świątyni leśnicy z terenu RDLP w Olsztynie przekazali zrzuty, z których został wykonany żyrandol.